Türkiye’nin Ovaları


#1
KPSS Coğrafya -
Türkiye’nin Ovaları


Çevresine göre alçakta kalmış geniş düzlüklere ova denir. Ovalar oluşumlarına göre kıyı ovaları ve iç ovalar olmak üzere ikiye ayrılır.

1- Kıyı Ovaları (Deltalar): Akarsuların aşındırarak taşıdıkları alüvyonları deniz kıyısında biriktirmesi ile oluşan ovalara kıyı ovası veya delta ovası denir. Türkiye bir yarımada ülkesi olduğu için bu tür ovalar çok görülmektedir.
Dağların denize dik uzanmasından dolayı kıta sahanlığının geniş olduğu Ege kıyıları delta ovalarının en çok görüldüğü yerdir.
Dağların kıyıya paralel uzanmasından dolayı kıta sahanlığının dar olduğu Akdeniz ve Karadeniz kıyılarında delta ovalarına fazla rastlanmaz. Ancak kıyı derinliğinin azaldığı Orta Karadeniz Bölümü’nde ve İskenderun körfezinde delta ovaları yer almaktadır.
Marmara Bölgesi’nde ise akarsuların boylarının kısa olması ve yükseltinin az olmasından dolayı akarsuların aşındırma taşıma güçlerini azaltmıştır. Bu durumda delta oluşumunu zorlaştırmıştır.


Delta ovalarının oluşabilmesi gerekli şartlar:

• Akarsuyun bol miktarda alüvyon taşıması
• Kıyının sığ olması
• Kıyıda gel-git olayının etkili olmaması
• Kıyıda güçlü akıntıların olmaması gerekmektedir.


NOT:
Delta ovaları verimli topraklara sahip olduğu için tarımın geliştiği ve nüfusun yoğun olduğu alanlardır.
Türkiye’nin en büyük delta ovası Çukurova’dır.


Türkiye’deki başlıca delta ovaları:

Akdeniz’de: Çukurova (Seyhan ve Ceyhan) ve Silifke (Göksu) ovaları.
Karadeniz’de: Bafra (Kızılırmak) ve Çarşamba (Yeşilırmak) ovaları.
Ege’de: Balat (Büyük Menderes), Selçuk (Küçük Menderes), Dikili (Bakırçay) ve Menemen (Gediz) Ovaları.


2- İç Ovaları:

a) Tektonik Ovalar: Tektonik olaylar sonucu meydana gelen çöküntü alanlarının akarsuların taşıdığı alüvyonlarla dolması sonucu oluşan ovalardır. Türkiye’deki ovaların büyük kısmı tektonik kökenlidir. Bu ovalar kırık hatları üzerinde yer aldığı için deprem kuşağı üzerinde bulunurlar.

Kuzey Anadolu Fay Kuşağındaki Ovalar: Adapazarı, Bursa, İnegöl, Gemlik, Yenişehir, Gönen, Sapanca, Düzce, Bolu, Taşköprü, Vezirköprü, Çerkeş, Kurşunlu, Kargı, Tosya, Suluova, Merzifon, Ladik, Taşova, Niksar, Erbaa, Suşehri, Erzincan, Erzurum, Pasinler, Iğdır ve Ağrı ovaları.

Batı Anadolu Fay Kuşağındaki Ovalar:

Büyük Menderes Vadisinde; Söke, Koçarlı, Aydın, Yenipazar, Nazilli ve Sarayköy.
Küçük Menderes Vadisinde; Torbalı, Tire, Ödemiş ve Bayındır.
Gediz vadisinde; Manisa, Akhisar, Turgutlu, Salihli ve Alaşehir.
Bakırçay vadisinde; Dikili, Bergama, Soma ve Kırkağaç.

Güneydoğu Anadolu Fay Kuşağındaki Ovalar: Amik, Maraş, Afşin-Elbistan, Malatya, Elazığ, Bingöl, Muş, Varto ve Bitlis ovaları.

İç Anadolu Ovaları: Konya, Ereğli, Aksaray, Eskişehir, Kayseri, Develi ve Ankara ovaları.

Türkiye’nin en büyük ovası Konya Ovası’dır.

Güneydoğu Anadolu Ovaları: Harran (Altınbaşak, Ceylanpınar, Suruç ve Nizip ovaları tektonik oluşumludur.

Ege Bölgesi’nde grabenler dışında bulunan Kütahya, Simav, Afyon ve Sandıklı ovalarında tektonik ovalardandır.

b) Karstik Ovalar: Karstik kayaçların (kalker, jips, kayatuzu) bulunduğu alanlarda çözünmeye bağlı olarak meydana gelen ovalardır. Bu ovalara polye (gölova) ovaları da denir. Türkiye’de karstik arazinin yaygın olduğu Akdeniz Bölgesi’nde karstik ovalar fazladır.
Tefenni, Elmalı, Kestel, Korkuteli, Acıpayam, Suğla, Şuhut, Gembos, Bozova, Avlan, Burdur ve Muğla ovaları karstik ovalardandır.

c) Volkanik Ovalar: Volkanlardan çıkan lavların çukur alanları doldurmasıyla meydana gelen ovalardır. Türkiye’nin en önemli volkanik ovası Erciyes Dağı’nın etkisiyle oluşan Develi (Kayseri) ovasıdır.

d) Göl Yeri Ovaları: Üçüncü jeolojik zaman sonlarında, İç Anadolu’da yer alan göllerin kurumasıyla ortaya çıkan arazilerin akarsuların getirdiği alüvyonlarla kaplanması sonucu oluşan ovalardır. Konya ve Akşehir ovaları örnek olarak verilebilir.

e) Dağ Eteği Ovaları: Akarsuların taşıdıkları malzemeleri dağların eteğinde biriktirmesiyle meydana gelen ovalardır. Nur Dağları’nın (Dörtyol-Erzin) yamaçlarında örneği bulunmaktadır.

f) Dağ İçi Ovaları: Dağlık alanlar arasındaki çukur alanların alüvyonlarla doldurulmasıyla meydana gelen ovalardır. İnegöl, Erbaa, Merzifon, Malatya, Kayseri, Eskişehir ovaları gibi.

g) Taban Seviyesi Ovaları: Deniz seviyesine yaklaşan akarsuların eğimin azalması ve buna bağlı olarak akarsuların taşıma güçlerinin ve hızının azalması sonucu taşıdıkları malzemeleri bu alanlarda biriktirmesi sonucu oluşan ovalardır. Adapazarı, Antalya, Manavgat, Serik ovaları gibi.

Bu ovaların delta ovalarından farkı ise; deltalar deniz içinde oluşur, taban seviyesi ovası ise karada meydana gelir.


Türkiye’nin Ovalarının Genel Özellikleri

• Türkiye ovalarının yükseltisi batıdan doğuya doğru gidildikçe artar.
• Ovalarımız alüvyonlarla kaplı oldukları için tarımsal açıdan verimlidir.
• Tarım ve yerleşmeye uygun alanlardır.
• Genellikle fay hatları üzerinde yer aldığından deprem açısından riskli bölgededirler.
• Yakın çevrelerinde kendilerini sulayan akarsular vardır.
• Ovalarımız ulaşımın kolaylıkla sağlandığı alanlardır.
• Maden suları ve sıcak su kaynakları yönünden elverişlidir.
 


Reklamlar

Facebook

Üst