Türkiye'nin İklimini Etkileyen Faktörler


#1


KPSS Coğrafya -
Türkiye'nin İklimini Etkileyen Faktörler


TÜRKİYE’NİN İKLİMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

1) Matematik Konumunun Etkileri

Türkiye 36°-42° kuzey paralelleri ile 26°-45° doğu meridyenleri arasında yer alır. Buna göre Türkiye ekvatorun kuzeyinde orta (ılıman) kuşakta yer almaktadır. Burada da Akdeniz iklim bölgesinde yer alır.

Türkiye’nin Matematik Konumunun Sonuçları

• Türkiye 36°-42° kuzey paralelleri arasında yer almaktadır. Bu nedenle Türkiye’ye güneş ışınları hiçbir zaman dik açı ile gelmez.
• Orta kuşakta yer alır ve dört mevsim belirgin olarak yaşanır.
• Yıllık sıcaklık farkları belirgin olarak yaşanır.
• Türkiye kuzeyden soğuk, güneyden sıcak hava kütlelerinin etkisi altında kalır.
• Sürekli rüzgârlardan batı rüzgârlarının etkisi altındadır.
• Orta kuşakta Akdeniz iklim bölgesinde yer aldığı için kışın cephe yağışları görülür.
• Enlem etkisinden dolayı kuzeyden güneye gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı küçülür ve sıcaklık azalır.
• Kuzeyden esen rüzgârlar sıcaklığı düşürürken, güneyden esen rüzgârlar sıcaklığı artırır.
• Akdeniz kıyıları Ege, Marmara ve Karadeniz kıyılarına göre daha sıcaktır.
• Sıcaklığın yüksek olduğu Akdeniz’in buharlaşma fazla olduğu için tuzluluk oranı diğer denizlere göre daha yüksektir.
• Denizlerin tuzluluğu kuzeye gidildikçe azalır.
• Türkiye’de güney yamaçlar güneşe dönük olduğu için bakı durumundadır. Bu nedenle güney yamaçlar kuzey yamaçlara göre güneş ışınlarını dik açı ile alır daha sıcaktır. Tarım ürünleri daha erken olgunlaşır. Orman ve yerleşme üst sınırı daha yüksektir. Kalıcı kar sınırı daha yüksektir.


2) Özel Konumunun Etkileri

Türkiye Akdeniz iklim kuşağında yer almasına rağmen özel konum koşulları nedeniyle kısa mesafelerde farklı iklim özellikleri görülür. Bu durum üzerinde yer şekillerinin çeşitlilik göstermesi, yükseltinin batıdan doğuya doğru artması, dağların uzanışı ve Türkiye’nin üç tarafının denizlerle çevrili olması gibi faktörler etkili olmuştur.
Özel konum şartlarından dolayı Türkiye’de güneyden kuzeye doğru sıcaklık düzenli olarak azalmaz. Aynı şekilde aynı enlem üzerinde yer almasına rağmen yükselti farlılığından dolayı İzmir’in sıcaklık değerleri Van’a göre daha yüksektir.

a) Etrafındaki Denizlerin Etkisi: Türkiye üç tarafı denizlerle çevrili bir ülkedir. Deniz kıyıları daha nemli olduğu için karalara göre geç ısınıp geç soğur. Karalarda ise ısınma ve soğuma daha çabuktur. Bu nedenle kıyı kesimlerde kışlar iç bölgelere göre daha ılıman geçer. Kıyıdan iç kesimlere doğru gidildikçe karasallık artar. Buna bağlı olarak günlük ve yıllık sıcaklık farkı artar. Örneğin, deniz etkisinden dolayı daha kuzeyde yer almasına rağmen Samsun’un ocak ayı sıcaklık ortalamasın Konya’ya göre daha yüksektir. Eğer denizellik ve karasallık sıcaklık üzerinde etkili olmasaydı Konya’nın Samsun’a göre ocak ayı sıcaklık ortalamasının daha yüksek olması gerekirdi. Aynı enlem üzerinde bulunmalarına rağmen yazın Antalya’nın, Şanlıurfa’ya göre daha serin olması deniz etkisi ile alakalıdır.
Kıyı kesimlerde nemin etkisiyle kışın aşırı soğuma yazın ise aşırı ısınma yaşanmaz. Nem azlığından dolayı yazın en yüksek sıcaklıklar iç kesimlerde yaşanır. Türkiye’de yazın en yüksek sıcaklık değerleri Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde ölçülmektedir.

Kıyı kesimlerde nemlilik deniz etkisinden dolayı iç kesimlere göre daha fazladır. Bu nedenle kıyı kesimlerde yıllık yağış miktarı fazla bitki örtüsü daha gürdür.

b) Etrafındaki Kara Kütlelerinin Etkisi: Türkiye’nin kuzey ve doğusunda Asya (Sibirya) ve kuzeybatısında Avrupa üzerinde kışın soğuk hava kütleleri oluşmaktadır. Bu durum Türkiye’de kışların sert ve soğuk geçmesine neden olmaktadır.
Yaz aylarında ise Türkiye’yi, Arabistan ve Afrika üzerinde oluşan sıcak hava kütleleri etkilemektedir. Bu durum Türkiye’de yaz aylarının sıcak ve kurak geçmesine neden olmaktadır.
Türkiye’nin etrafındaki kara kütleleri üzerinde oluşan bu hava kütleleri Türkiye’nin iç kesimlerinde karasallığın şiddetini artırmakta ve yağış miktarını azaltmaktadır.

c) Etrafındaki Basınç Merkezlerinin Etkisi: Türkiye bulunduğu coğrafi konumdan dolayı termik ve dinamik faktörlerin etkisiyle oluşan basınç merkezlerinin etkisi altına girmektedir.
Türkiye’de kışın, Sibirya Termik Yüksek Basıncı ve İzlanda Dinamik Alçak Basıncı etkilidir. Yazın, Basra Termik Alçak Basıncı ve Asor Dinamik Yüksek Basıncı etkilidir.
Kış mevsiminde, Sibirya yüksek basıncı etkili olduğunda, Türkiye’de kış mevsimi sert geçmektedir. Sibirya’nın etkisi zayıfladığında İzlanda alçak basıncı etkili olur ve kışlar ılık ve yağışlı geçer.
Yaz mevsiminde, Basra alçak basıncı etkili olduğunda sıcak ve kuru hava kütleleri ülkemizi etkilemektedir. Asor yüksek basıncı etkili olduğunda ise yaz mevsimi kurak geçmektedir.

d) Yer Şekillerinin Etkisi: Türkiye’de yer şekilleri kısa mesafelerde değişmektedir. Bunun sonucu olarak ülkemizde kısa mesafelerde iklim değişmektedir. İklimi etkileyen başlıca yer şekilleri faktörleri şunlardır:

Yükselti: Yerden yükseldikçe sıcaklık her 200 metrede 1 °C azalır. Türkiye ortalama yükseltisi fazla olan bir ülkedir (1132 m).

Türkiye’de yükselti batıdan doğuya doğru arttığı için sıcaklıkta batıdan doğuya doğru gidildikçe azalmaktadır. Bu nedenle Doğu Anadolu’da kışlar sert ve soğuk geçmekte, sıcaklık farkları artmakta, yazlar kısa sürmekte, kış yağışları kar şeklinde olmakta, tarım ürünleri daha geç olgunlaşmakta, karın yerde kalma süresi ve don olaylarının süresi artmaktadır.
Yükseltinin artmasına bağlı olarak kıyıdan iç kesimlere, batıdan doğuya doğru gidildikçe sıcaklık azalmaktadır.
Yükseltinin artmasına bağlı olarak bitki örtüsü kuşaklar oluşturmaktadır.
Yükseltinin fazla olduğu yerler daha fazla yağış alırken, çevresine göre alçak alanlarda yağış miktarı azalır.
Aynı enlemde olan yükseltileri farklı yerlerin sıcaklıkları da farklıdır.

Türkiye’de kısa mesafelerde yükselti farklılıklarının olması, kısa mesafelerde sıcaklık ve yağış farklılıklarını ortaya çıkarır. Bunun sonucunda mikroklima alanları oluşmuştur.

Dağların uzanışı: Akdeniz ve Karadeniz’de dağlar kıyıya paralel uzanır. Deniz etkisi ve nemli hava kütleleri iç kesimlere sokulamaz. Bu nedenle kıyılar ılıman ve bol yağışlıdır. İç kesimler de ise sıcaklık düşük, yağış az ve sıcaklık farkları fazladır.
Ege Bölgesi’nde dağların kıyıya dik olarak uzanması, denizel iklim koşullarının iç kesimlere sokulmasını ve kıyı ile iç kesimler arasında iklim farklılığının azalmasını sağlamıştır.

Bakı durumu: Bakı, bir dağ yamacının güneşe dönük olma durumudur. Türkiye Kuzey yarım Küre’de yer aldığı için, güney yamaçlar güneşe dönüktür. Yani bakı durumundadır.

Bu nedenle ülkemizde güney yamaçlar da;
• Sıcaklık kuzey yamaçlara göre daha yüksektir
• Güneşlenme süresi uzundur
• Buharlaşma fazladır
• Bitkiler daha erken olgunlaşır
• Orman üst sınırı, kalıcı kar sınırı, tarım üst sınırı ve yerleşme üst sınırı daha yüksektir.

Bakı etkisinde dolayı Türkiye’de kuzey yamaçlarda güney yamaçlara göre daha nemli iklim koşulları vardır.
 



data-matched-content-ui-type="image_card_sidebyside" data-matched-content-rows-num="4" data-matched-content-columns-num="1" data-ad-format="autorelaxed">

Reklam

Facebook

Üst