Türkiye'de Karstik Yer Şekilleri


#1


KPSS Coğrafya -
Türkiye'de Karstik Yer Şekilleri


Kalker (alçıtaşı), jips (kireçtaşı), kaya tuzu, dolomit ve tebeşir gibi sular tarafından çözünebilen kayaçlar üzerinde meydana gelen şekillere karstik şekiller denir. Karstik şekillerin oluşumunda; kayaçların yapısal özelliği, iklim, zaman, eğim ve tektonik hareketler etkilidir.

Türkiye’de karstik şekillerin en yaygın olduğu bölge Akdeniz Bölgesi’dir. Akdeniz bölgesinde Taşeli Platosu, Teke Yöresi ve Göller Yöresi karstik şekillerin yaygın olduğu alanlardır. Akdeniz Bölgesi’nde kalker (kireçtaşı) üzerinde oluşmuş karstik şekiller yaygındır. Jips (alçıtaşı) üzerinde oluşan karstik şekillere ise Tuz Gölü’nün kuzeyinde, Çankırı, Sivas ve Erzincan çevresinde rastlanır. Ayrıca Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Ege Bölgesi ve Batı Karadeniz Bölümü de karstik şekillerin yaygın olduğu yerlerdir.


Karstik Aşındırma Şekilleri

Suların karstik kayaçları aşındırmasıyla meydana gelen şekilleridir. Bunlar:

Lapya: Yağmur ve yüzey sularının kalkerli alanları eritmesi sonucu meydana gelen ve çapları 1-2 cm ile 1-2 m arasında değişen yarıntılardır. Lapyalar en küçük karstik aşınım şeklidir. Lapya, Batı Toroslar’da yaygındır.

Dolin: Derinlikleri birkaç metre, çapları birkaç metre ile birkaç yüz metre arasında değişen erime çukurluklarıdır. Dolin, Batı Toroslar’da yaygın olarak görülür.

Uvala: Birkaç dolinin birleşmesiyle meydana gelen çukurlardır. Batı Toroslar’da yaygın olarak görülür.

Polye: Uvalaların birleşmesiyle oluşan en büyük karstik aşındırma şeklidir. Genişlikleri birkaç kilometreyi bulan polyelerin tabanlarında tarım da yapılabilir.
Akdeniz Bölgesi’nde yer alan; Çeltikçi, Suğla, Bozova, Bademağacı, Kızılkaya, Elmalı, Korkuteli, Kestel, Tefenni, Gölhisar, Gembos ve Acıpayam ovaları ile Ege Bölgesi’nin güneyindeki Muğla ovası bir birer polyedir.

Obruk: Yer altı mağaralarının tavanlarının çökmesiyle oluşan kuyu şeklindeki derin çukurluklara obruk denir. Bazı obrukların tabanlarında sular birikir ve obruk gölleri oluşur. Mersin’deki Cennet ve Cehennem obrukları ve Konya Bölümü’ndeki Kızören ve Timraş Obrukları Türkiye’deki önemli örnekleridir.

Mağara: Yer altına sızan suların veya yer altı suları kireçtaşı tabakalarını eriterek karstik mağaraları oluşturur. Alanya’da Damlataş ve Dim mağaraları, Akseki’deki Koyungöbeği, Isparta’daki Zindan, Antalya’da Karain, Burdur’da İnsuyu, Tokat’ta Ballıca, Mersin’de Narlıkuyu, Gümüşhane’de Karaca mağaraları bu tür şekillere örnektir.

Düden (Su yutan): Karstik alanlarda yüzey sularının yer altına geçtiği yerlere denir.

Kör (çıkmaz) Vadi: Karstik alanlardaki çıkışı olmayan vadilerdir. Bu vadilerde sular bir noktadan yeraltına girer.



Karstik Biriktirme Şekilleri

Karstik arazideki suların içerisinde çözünmüş halde kireç bulunur. Suların buharlaşmasıyla kireç çökelir ve karstik birikim şekilleri meydana gelir. Başlıca karstik birikim şekilleri şunlardır:

Karstik mağaralarda tavandan damlayan suların içerisindeki kireci tavanda çökelip birikmesiyle sarkıt, suyun damladığı yerde kirecin birikmesiyle dikit, sarkıt ve dikitin zamanla birleşmesiyle sütun oluşur.

Yer altından çıkan suların içerisindeki kirecin çökelmesiyle traverten meydana gelir. Travertenlerin en güzel örneği Denizli yakınlarındaki Pamukkale Travertenleri’dir.
 



data-matched-content-ui-type="image_card_sidebyside" data-matched-content-rows-num="4" data-matched-content-columns-num="1" data-ad-format="autorelaxed">

Reklam

Facebook

Üst